τύπου "theca", το οποίο περιέχει μικρά τεμάχια που τιμώνται ως λείψανα αγίων.
Ακολουθεί η αναλυτική περιγραφή και ερμηνεία των στοιχείων που διακρίνονται στις φωτογραφίες:
1. Ταυτοποίηση των Αγίων (Επιγραφές)
Στο εσωτερικό της λειψανοθήκης υπάρχουν δύο λωρίδες χαρτιού με λατινικές επιγραφές που προσδιορίζουν το περιεχόμενο:
"Juliani M.": Αναφέρεται στον Άγιο Ιουλιανό (Sanctus Julianus). Το γράμμα "M" είναι συντομογραφία του Martyr (Μάρτυρας). Υπάρχουν αρκετοί Άγιοι Ιουλιανοί, αλλά συχνά σε τέτοιες λειψανοθήκες πρόκειται για τον Ιουλιανό τον Φιλόξενο ή τον Ιουλιανό της Αντιοχείας.
"Terent: V. M.": Αναφέρεται στην Αγία Τερεντία (Sancta Terentia). Τα αρχικά "V. M." σημαίνουν Virgo et Martyr (Παρθένος και Μάρτυς).
2. Το Περιεχόμενο και η Κατασκευή
Λείψανα: Στο κέντρο, πάνω στο κόκκινο μεταξωτό υπόβαθρο, διακρίνονται μικρά λευκά σωματίδια (πιθανότατα μικροσκοπικά θραύσματα οστών ή υφάσματος που έχει έρθει σε επαφή με τον τάφο των αγίων).
Διακόσμηση: Η χρήση του κόκκινου χρώματος στο βάθος συμβολίζει παραδοσιακά το αίμα των μαρτύρων και τη θυσία τους.
Εξωτερικό κάλυμμα: Στη δεύτερη φωτογραφία, το μεταλλικό καπάκι φέρει την ανάγλυφη μορφή του Ιησού Χριστού με το ακάνθινο στεφάνι (Ecce Homo).
3. Η Αυθεντικοποίηση (Βουλοκέρι)
Η πίσω όψη της θήκης (όπως φαίνεται στη δεύτερη εικόνα) είναι ιδιαίτερα σημαντική:
Κόκκινη σφραγίδα (Wax Seal): Το κόκκινο βουλοκέρι χρησιμοποιούνταν από τις εκκλησιαστικές αρχές (συνήθως έναν επίσκοπο ή τον επικεφαλής ενός τάγματος) για να σφραγίσουν τη λειψανοθήκη.
Νήματα: Τα μεταξωτά νήματα που περνούν κάτω από το κερί διασφαλίζουν ότι η θήκη δεν έχει παραβιαστεί. Αν τα νήματα κοπούν, το λείψανο θεωρείται ότι χάνει την επίσημη "πιστοποίηση" της γνησιότητάς του.
Σύνοψη
Πρόκειται για ένα τυπικό δείγμα καθολικής ευσέβειας, πιθανότατα του 19ου αιώνα. Αυτά τα αντικείμενα φοριούνταν ως φυλακτά ή τοποθετούνταν σε ιδιωτικά εικονοστάσια. Η κατάστασή του φαίνεται καλή, αν και το γεγονός ότι έχει ανοιχτεί (το καπάκι είναι χωριστά) μειώνει τη συλλεκτική του αξία σε σχέση με μια πλήρως σφραγισμένη και ανέπαφη λειψανοθήκη που συνοδεύεται από το χάρτινο πιστοποιητικό της (authentics).
Είναι ενδιαφέρον ότι στη συγκεκριμένη λειψανοθήκη συνδυάζονται δύο ονόματα που συναντώνται συχνά στην πρωτοχριστιανική παράδοση, κυρίως των πρώτων αιώνων. Λόγω των λατινικών επιγραφών, η ταυτοποίηση παραπέμπει στους εξής Αγίους:
1. Άγιος Ιουλιανός (Juliani M. - Μάρτυς)
Επειδή το όνομα ήταν πολύ διαδεδομένο, υπάρχουν πάνω από 30 άγιοι με αυτό το όνομα. Ωστόσο, στις λειψανοθήκες αυτού του τύπου συνήθως πρόκειται για έναν από τους δύο παρακάτω:
Ο Άγιος Ιουλιανός της Αντιοχείας (ή Κιλικίας): Έζησε τον 3ο-4ο αιώνα. Ήταν ευγενικής καταγωγής και υπέστη φρικτά βασανιστήρια κατά τη διάρκεια των διωγμών του Διοκλητιανού. Η παράδοση λέει ότι τον περιέφεραν επί ένα χρόνο σε διάφορες πόλεις για να τον εξευτελίσουν, αλλά εκείνος παρέμεινε ακλόνητος. Τελικά, τον έρριψαν στη θάλασσα μέσα σε έναν σάκο γεμάτο με άμμο και δηλητηριώδη ερπετά.
Ο Άγιος Ιουλιανός ο Ξενοδόχος (Hospitator): Αν και η ιστορία του μοιάζει περισσότερο με θρύλο, είναι πολύ δημοφιλής στη Δύση. Λέγεται ότι από λάθος σκότωσε τους γονείς του και για να εξιλεωθεί, αφιέρωσε τη ζωή του στη φροντίδα των φτωχών και των οδοιπόρων (εξ ου και "Ξενοδόχος"), ιδρύοντας ένα νοσοκομείο δίπλα σε ένα ποτάμι.
2. Αγία Τερεντία (Terent: V.M. - Παρθένος και Μάρτυς)
Η Αγία Τερεντία (Santa Terenzia) είναι λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό, αλλά η παρουσία της σε λειψανοθήκες είναι χαρακτηριστική της ρωμαϊκής παράδοσης:
Η Μάρτυς της Ρώμης: Σύμφωνα με την παράδοση, η Τερεντία ήταν μια ευσεβής γυναίκα που έζησε κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Μαρτύρησε για την πίστη της, αρνούμενη να θυσιάσει στα είδωλα.
Σύνδεση με τον Άγιο Τερέντιο: Συχνά το όνομά της εμφανίζεται σε τοπικά αγιολόγια της Ιταλίας. Πολλά λείψανα με το όνομα "Terentia" προέρχονται από τις ρωμαϊκές κατακόμβες. Κατά τον 17ο-19ο αιώνα, υπήρχε η πρακτική της εξαγωγής λειψάνων από τις κατακόμβες (τα λεγόμενα catacomb saints), τα οποία ονομάζονταν με ονόματα που βρέθηκαν σε επιγραφές και αποστέλλονταν σε όλο τον κόσμο ως ευλογία.
Γιατί βρίσκονται μαζί;
Στις λειψανοθήκες "theca", η τοποθέτηση δύο ή περισσότερων αγίων μαζί δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μαρτύρησαν την ίδια στιγμή ή στο ίδιο μέρος. Συχνά ομαδοποιούνταν επειδή:
Τα λείψανά τους φυλάσσονταν στην ίδια εκκλησία ή μοναστήρι στη Ρώμη.
Θεωρούνταν "συμπληρωματικοί" προστάτες για τον κάτοχο της λειψανοθήκης (π.χ. ένας άνδρας μάρτυρας και μια γυναίκα παρθενομάρτυς).
Ιστορικό Πλαίσιο
Αυτή η λειψανοθήκη είναι ένα "Object of Devotion" (Αντικείμενο Ευλάβειας). Το γεγονός ότι η Τερεντία αναφέρεται ως "V.M." (Virgo et Martyr) υποδηλώνει ότι η εκκλησία πρόβαλλε το παράδειγμά της ως πρότυπο αγνότητας και θάρρους. Το κόκκινο μετάξι στο οποίο εναποτίθενται τα λείψανα συμβολίζει τη "Νίκη επί του Θανάτου" μέσω του μαρτυρίου.
Ας επικεντρωθούμε στις λεπτομέρειες της σφραγίδας και της ανάγλυφης μορφής, που μας δίνουν σημαντικά στοιχεία για την προέλευση και τη σημασία του αντικειμένου.
1. Η Ανάγλυφη Μορφή (Το Καπάκι)
Η μορφή που βλέπουμε στο εσωτερικό μέρος του καλύμματος είναι ο Ιησούς Χριστός.
Τύπος: Ονομάζεται "Ecce Homo" (Ιδού ο Άνθρωπος). Απεικονίζει τον Χριστό κατά τα Πάθη, τη στιγμή που ο Πόντιος Πιλάτος Τον παρουσιάζει στο πλήθος.
Λεπτομέρειες: Διακρίνεται το ακάνθινο στεφάνι στο κεφάλι και η γενειάδα. Η τεχνική είναι η ανάγλυφη αποτύπωση σε λεπτό μέταλλο (πιθανότατα ορείχαλκο ή ασήμι χαμηλής περιεκτικότητας).
Συμβολισμός: Η τοποθέτηση του Χριστού των Παθών πάνω από τα λείψανα των μαρτύρων υπενθυμίζει ότι η θυσία των Αγίων Ιουλιανού και Τερεντίας πηγάζει από τη θυσία του ίδιου του Χριστού.
2. Η Σφραγίδα από Βουλοκέρι (Το Πίσω Μέρος)
Αυτό είναι το "πιστοποιητικό γνησιότητας" της λειψανοθήκης. Παρόλο που το κερί έχει κάποιες φθορές, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής:
Το Οικόσημο: Μέσα στο κερί υπάρχει ένα ανάγλυφο οικόσημο. Συνήθως ανήκει στον Επίσκοπο ή στον Βικάριο της περιοχής όπου δημιουργήθηκε η λειψανοθήκη (συχνά στη Ρώμη).
Στοιχεία Οικοσήμου:
Στο επάνω μέρος διακρίνεται αμυδρά ένα καπέλο με φούντες (το galero). Αν οι φούντες είναι 6 σε κάθε πλευρά, η σφραγίδα ανήκει σε Επίσκοπο. Αν είναι περισσότερες, σε Καρδινάλιο.
Στο κέντρο υπάρχει η ασπίδα με το προσωπικό σύμβολο του ιερωμένου.
Η Λειτουργία: Οι μεταξωτές κλωστές που βγαίνουν μέσα από το κερί αγκαλιάζουν εσωτερικά τα λείψανα. Αυτό σήμαινε ότι αν κάποιος προσπαθούσε να αντικαταστήσει τα λείψανα με "ψεύτικα", θα έπρεπε να σπάσει τη σφραγίδα, ακυρώνοντας την ιερότητα του αντικειμένου.
3. Τι μας λέει η κατάσταση του αντικειμένου;
Παραβίαση: Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε ότι το μεταλλικό πλαίσιο έχει ανοιχτεί και το καπάκι έχει αποκολληθεί. Στον κόσμο των συλλεκτών και της Εκκλησίας, αυτό σημαίνει ότι η λειψανοθήκη είναι "ανοιχτή".
Χρονολόγηση: Από τον τύπο της γραμματοσειράς (καλλιγραφική γραφή με πενάκι) και την τεχνοτροπία του "Ecce Homo", το αντικείμενο τοποθετείται με μεγάλη βεβαιότητα στον 19ο αιώνα (περίπου 1850-1880).
Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια:
Στην πρώτη φωτογραφία, ανάμεσα στα δύο ονόματα, διακρίνεται ένα μικρό χάρτινο διακοσμητικό (σαν μικρή κορώνα ή λουλούδι από ύφασμα/χαρτί). Αυτό ονομάζεται cedulae και χρησιμοποιούνταν για να συγκρατεί τα λείψανα στη θέση τους με καλλιτεχνικό τρόπο.
Ευχαριστούμε που διαβάσατε την ανάρτηση Juliani M Terent: V. M
