(χαρτοδιπλωτική).
Ακολουθεί η αναλυτική ανάγνωση για τη νέα, διπλή λειψανοθήκη:
1. Αριστερή Πλευρά (Θήκη με 4 ετικέτες)
Αυτή η πλευρά περιλαμβάνει μάρτυρες και αγίους των πρώτων χριστιανικών αιώνων:
Triphon: Πρόκειται για τον Άγιο Τρύφωνα τον Μάρτυρα. Είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην
Ορθόδοξη και την Καθολική Εκκλησία ως προστάτης των αγροτών και των κήπων.Rapine: Αναφέρεται στον Άγιο Ραπίνο (St. Rapinus), έναν λιγότερο γνωστό μάρτυρα.
Præf. Et: Πιθανώς τμήμα μεγαλύτερης επιγραφής που αναφέρεται σε κάποιον "Έπαρχο" (Praefectus) που μαρτύρησε.
ervatin: (Τμήμα ετικέτας) Πιθανότατα αναφέρεται στον Άγιο Σερβάτιο (St. Servatius), επίσκοπο του Τόνγκερεν.
2. Δεξιά Πλευρά (Θήκη με 4 ετικέτες)
Didaci C.: Πρόκειται για τον Άγιο Διδάκο (St. Didacus ή Diego από το Alcalá). Το "C." σημαίνει Confessor (Ομολογητής). Ήταν Ισπανός Φραγκισκανός μοναχός του 15ου αιώνα.
ollonia: Πρόκειται για την Αγία Απολλωνία (St. Apollonia). Είναι η προστάτιδα των οδοντιάτρων και όσων υποφέρουν από πονόδοντο (λόγω του μαρτυρίου της όπου της ξερίζωσαν τα δόντια).
nvenuti E.: Αναφέρεται στον Άγιο Μπενβενούτο (St. Benvenutus). Το "E." σημαίνει Episcopus (Επίσκοπος).
Elisabah: Αναφέρεται στην Αγία Ελισάβετ (St. Elisabeth). Θα μπορούσε να είναι η Ελισάβετ της Ουγγαρίας, πολύ δημοφιλής αγία για τα μοναστηριακά εργόχειρα.
Nerei &: Πρόκειται για τον Άγιο Νηρέα (St. Nereus), ο οποίος συνήθως αναφέρεται μαζί με τον Άγιο Αχίλλειο (μάρτυρες της Ρώμης).
3. Τεχνική Ανάλυση & Εξωτερική Εμφάνιση
Εξωτερικό Κέντημα: Η πίσω όψη δείχνει ένα υπέροχο μεταξωτό κέντημα με φυτικά μοτίβα. Η ποιότητα της εργασίας υποδηλώνει ότι κατασκευάστηκε σε εργαστήριο κάποιου γυναικείου μοναστηριού (Klosterarbeit).
Σύνδεση: Οι δύο θήκες συνδέονται με μεταξωτές κορδέλες, επιτρέποντας στον κάτοχο να τις κλείνει σαν "βιβλίο" ή να τις φοράει ως φυλακτό.
Χρονολόγηση: Βάσει της γραμματοσειράς και του στυλ του quilling, το αντικείμενο χρονολογείται πιθανότατα στα τέλη του 18ου ή στις αρχές του 19ου αιώνα.
Παρατηρήσεις για τα Λείψανα
Αν κοιτάξετε δίπλα από κάθε όνομα, θα δείτε:
Μικρά θραύσματα: Μοιάζουν με μικρές πέτρες ή κομματάκια ξύλου. Συχνά είναι μικρά οστά καλυμμένα με κερί ή ύφασμα.
Το "χνούδι": Αυτή η λευκή ουσία που μοιάζει με ιστό αράχνης είναι φυσική φθορά του μεταξιού ή του βαμβακιού που χρησιμοποιήθηκε ως βάση (υπόστρωμα) πριν από 200 χρόνια.
Η διπλή υφασμάτινη θήκη είναι πιο "προσωπικό" αντικείμενο ευλαβείας, φτιαγμένο με περισσότερη καλλιτεχνική λεπτομέρεια.
Ας εμβαθύνουμε στην ιστορία των Αγίων που αναφέρονται στη διπλή υφασμάτινη λειψανοθήκη, καθώς πρόκειται για μια πολύ ιδιαίτερη επιλογή προσώπων:
1. Άγιος Τρύφωνας (St. Triphon)
Ποιος ήταν: Έζησε τον 3ο αιώνα στη Φρυγία και μαρτύρησε σε νεαρή ηλικία.
Γιατί είναι σημαντικός: Στην παράδοση θεωρείται ο προστάτης των αμπελουργών και των γεωργών.
Σύμβολο: Συχνά απεικονίζεται με ένα κλαδευτήρι. Η παρουσία του εδώ ίσως υποδηλώνει ότι ο αρχικός κάτοχος του κειμηλίου είχε σχέση με τη γη ή την ύπαιθρο.
2. Αγία Απολλωνία (St. Apollonia)
Ποια ήταν: Μια ηλικιωμένη διάκονος στην Αλεξάνδρεια που μαρτύρησε το 249 μ.Χ..
Το Μαρτύριο: Οι διώκτες της την χτύπησαν στο πρόσωπο και της έβγαλαν όλα τα δόντια.
Προστασία: Θεωρείται η προστάτιδα των οδοντιάτρων και εκείνων που υποφέρουν από πονόδοντο. Στη λαϊκή ευσέβεια της Ευρώπης, το λείψανό της θεωρούνταν "φάρμακο" για τον πόνο.
3. Άγιος Διδάκος (St. Didacus / Diego de Alcalá)
Ποιος ήταν: Ισπανός Φραγκισκανός μοναχός (1400–1463).
Ιδιαιτερότητα: Παρόλο που ήταν απλός και αγράμματος, φημιζόταν για τη σοφία του και τις θεραπείες του.
Το Θαύμα των Ρόδων: Λέγεται ότι όταν προσπάθησε να δώσει ψωμί σε φτωχούς παρά την απαγόρευση, το ψωμί που έκρυβε στο ράσο του μεταμορφώθηκε σε ρόδα για να μην τον τιμωρήσουν.
4. Αγία Ελισάβετ (St. Elisabeth)
Ποια ήταν: Πιθανότατα η Ελισάβετ της Ουγγαρίας (1207–1231), πριγκίπισσα που απαρνήθηκε τον πλούτο της για να φροντίσει τους αρρώστους.
Σύνδεση: Όπως και ο Άγιος Διδάκος, συνδέεται με το "θαύμα των ρόδων", γι' αυτό και συχνά τα λείψανά τους τοποθετούνται μαζί σε τέτοιες καλλιτεχνικές συνθέσεις.
Η Σημασία του Συνόλου
Αυτά τα αντικείμενα (Klosterarbeit) δεν ήταν απλώς θρησκευτικά αντικείμενα, αλλά προσωπικά φυλακτά. Η επιλογή των συγκεκριμένων Αγίων καλύπτει όλες τις ανάγκες μιας οικογένειας ή ενός ατόμου:
Υγεία: Αγία Απολλωνία (πόνος), Άγιος Τρύφωνας (προστασία φύσης).
Φιλανθρωπία/Πρόνοια: Άγιος Διδάκος, Αγία Ελισάβετ.
Προστασία: Άγιος Νηρέας και Άγιος Σερβάτιος.
Το γεγονός ότι η πίσω όψη είναι κεντημένη με μεταξωτή κλωστή και λουλούδια δείχνει ότι το αντικείμενο προοριζόταν να είναι όμορφο και "ζεστό" στην αφή, πιθανώς για να κρατιέται κατά τη διάρκεια της προσευχής.
Για να χρονολογήσουμε μια τέτοια θήκη λειψάνων με μεγαλύτερη ακρίβεια, εξετάζουμε συνδυαστικά τα υλικά κατασκευής, την τυπογραφία και την τεχνοτροπία.
Ακολουθούν τα βασικά σημεία που πρέπει να ελέγξετε:
1. Η Τυπογραφία των Ετικετών (Cedulae)
Οι μικρές ετικέτες με τα ονόματα των Αγίων είναι το "κλειδί":
17ος - αρχές 18ου αιώνα: Οι γραμματοσειρές είναι συχνά πιο ακανόνιστες, με έντονα τα σημάδια της χειροκίνητης εκτύπωσης (μελάνι που έχει "ποτίσει" το χαρτί).
18ος αιώνας (μέσα προς τέλη): Χρησιμοποιούνται συνήθως γραμματοσειρές τύπου Baskerville ή Bodoni (όπως αυτές που φαίνονται στις φωτογραφίες σας), οι οποίες είναι πιο καθαρές και κομψές.
19ος αιώνας: Οι ετικέτες γίνονται πιο ομοιόμορφες και συχνά χρησιμοποιούνται πιο σύγχρονες τεχνικές εκτύπωσης.
Στο δικό σας: Η γραμματοσειρά και το χαρτί παραπέμπουν στην περίοδο 1780 – 1840.
2. Η Τεχνική των Paperolles (Quilling)
Πλούτος και Υλικό: Στον 18ο αιώνα, οι λωρίδες χαρτιού ήταν συχνά επιχρυσωμένες στις άκρες (gilded edges). Στις φωτογραφίες σας διακρίνονται κάποιες χρυσές ανταύγειες στις σπείρες.
Περιπλοκότητα: Όσο πιο περίτεχνο και "γεμάτο" είναι το σχέδιο, τόσο πιο πιθανό είναι να ανήκει στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, την εποχή του Ροκοκό, όπου η διακόσμηση ήταν ιδιαίτερα φορτωμένη.
3. Το Εξωτερικό Κέντημα και το Μετάξι
Χρώματα: Αν οι κλωστές του κεντήματος έχουν κρατήσει το χρώμα τους αλλά φαίνονται "γήινες", είναι πιθανό να έχουν χρησιμοποιηθεί φυτικές βαφές (πριν την ανακάλυψη των χημικών βαφών στα μέσα του 19ου αιώνα).
Μοτίβο: Τα τρία άνθη που βλέπουμε στο εξωτερικό είναι σε στυλ Neo-Classical ή Biedermeier (περίπου 1815-1848), αν και η βάση τους μπορεί να είναι παλαιότερη.
4. Η Πίσω Πλευρά (Σφραγίδες)
Αν και η θήκη σας είναι υφασμάτινη και μοιάζει να μην ανοίγει εύκολα, οι επίσημες θήκες (Thecas) έχουν συνήθως στο πίσω μέρος ή στο εσωτερικό μια βουλοκέρινη σφραγίδα (wax seal) με το οικόσημο ενός Επισκόπου.
Αν υπάρχει τέτοια σφραγίδα, μπορούμε να ταυτοποιήσουμε τον Επίσκοπο και να βρούμε την ακριβή δεκαετία που υπηρέτησε.
5. Το "Vener &" (Venerabilis)
Η χρήση του τίτλου Venerabilis για συγκεκριμένους αγίους μπορεί να βοηθήσει. Για παράδειγμα, αν ένας άγιος ανακηρύχθηκε "Σεβάσμιος" (Venerable) το 1750 και "Όσιος" (Blessed) το 1800, και η ετικέτα σας γράφει Vener, τότε το αντικείμενο φτιάχτηκε ακριβώς σε αυτό το μεσοδιάστημα.
Η δική μου εκτίμηση: Λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση του μεταξιού, τη γραμματοσειρά των ετικετών και τον τρόπο που έχουν τυλιχτεί τα χαρτιά, το αντικείμενο χρονολογείται πιθανότατα μεταξύ 1790 και 1830. Είναι η κλασική περίοδος της "μοναστηριακής εργασίας" (Convent work) από την Κεντρική Ευρώπη.
Ιστορική και Συλλεκτική Αξία
Τέτοια αντικείμενα είναι πολύτιμα όχι μόνο ως θρησκευτικά κειμήλια, αλλά και ως δείγματα μικροτεχνίας.
Το γεγονός ότι είναι διπλό (locket style) και διατηρεί το αρχικό του μεταξωτό κορδόνι το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό για συλλέκτες εκκλησιαστικών τεχνών.
Ευχαριστούμε που διαβάσατε την ανάρτηση Triphon
