λείψανα δύο αγίων. Πρόκειται για ένα αντικείμενο θρησκευτικής ευλάβειας, το οποίο είναι σφραγισμένο για να διασφαλίζεται η αυθεντικότητα του περιεχομένου του.
Ακολουθεί η αναλυτική περιγραφή και ανάλυση των στοιχείων της:
1. Τα Λείψανα και οι Επιγραφές
Στο εσωτερικό της λειψανοθήκης, πάνω σε πράσινο ύφασμα, υπάρχουν δύο μικρά τεμάχια οστών, το καθένα τοποθετημένο πάνω σε ένα λευκό χάρτινο ρόμβο. Συνοδεύονται από τις εξής λατινικές επιγραφές (cedulae):
S. Valeriani m.: Αναφέρεται στον Άγιο Βαλεριανό (Sanctus Valerianus). Το γράμμα "m." είναι συντομογραφία της λέξης martyr (μάρτυρας). Πιθανότατα πρόκειται για τον Άγιο Βαλεριανό, σύζυγο της Αγίας Καικιλίας, ο οποίος μαρτύρησε στη Ρώμη.
S. Exuperantii Ep.: Αναφέρεται στον Άγιο Εξουπεράντιο (Sanctus Exuperantius). Το "Ep." είναι συντομογραφία της λέξης Episcopus (Επίσκοπος). Υπάρχουν αρκετοί άγιοι με αυτό το όνομα, με επικρατέστερο τον Επίσκοπο της Ραβέννας ή της Τορτόνα.
2. Η Κατασκευή και η Διακόσμηση
Πλαίσιο: Η θήκη είναι οβάλ, κατασκευασμένη από μέταλλο (πιθανώς ασήμι ή επάργυρος μπρούτζος), με απλή, λιτή σχεδίαση.
Εσωτερική Διακόσμηση: Τα λείψανα περιβάλλονται από μια διακοσμητική μεταλλική ταινία σε σχήμα ζιγκ-ζαγκ, που δίνει μια αίσθηση "φωτοστέφανου" γύρω από τα ιερά αντικείμενα. Το πράσινο χρώμα του υφάσματος στο υπόβαθρο συχνά συμβολίζει την ελπίδα και την πνευματική αναγέννηση.
3. Η Πίσω Όψη και η Σφράγιση
Βουλοκέρι (Wax Seal): Υπάρχει μια μεγάλη κόκκινη σφραγίδα από βουλοκέρι. Αυτή η σφραγίδα ανήκει συνήθως σε έναν Επίσκοπο ή στον επικεφαλής ενός θρησκευτικού τάγματος. Η σφραγίδα διασφαλίζει ότι η λειψανοθήκη δεν έχει ανοιχτεί και ότι τα λείψανα είναι αυτά που αναγράφονται.
Νήματα (Silk Threads): Τα κόκκινα μεταξωτά νήματα που περνούν κάτω από τη σφραγίδα και συνδέονται με το εσωτερικό της θήκης είναι άθικτα. Αν κοπούν τα νήματα ή σπάσει το κερί, το λείψανο χάνει την εκκλησιαστική του πιστοποίηση ως "αυθεντικό".
Αρίθμηση: Ο χειρόγραφος αριθμός "18" στο πίσω μέρος είναι πιθανώς ένας αριθμός καταλόγου από κάποια συλλογή ή σκευοφυλάκιο.
Συμπέρασμα
Το αντικείμενο είναι μια διπλή λειψανοθήκη (theca), πιθανότατα του 19ου αιώνα. Τέτοια αντικείμενα κατασκευάζονταν για να δοθούν σε πιστούς ή σε μικρότερες εκκλησίες για ιδιωτική ή δημόσια προσκύνηση.
Σημείωση: Για την πλήρη ιστορική ταυτοποίηση, θα χρειαζόταν το συνοδευτικό έγγραφο αυθεντικότητας (Authentic), το οποίο φέρει την ίδια σφραγίδα με αυτήν που υπάρχει στο πίσω μέρος της λειψανοθήκης.
Με βάση τις επιγραφές στη λειψανοθήκη, ακολουθούν οι επικρατέστερες ταυτοποιήσεις για τους δύο αγίους:
1. Άγιος Βαλεριανός (S. Valeriani m.)
Η συντομογραφία "m." (martyr) υποδηλώνει ότι πέθανε μαρτυρικά. Στη ρωμαιοκαθολική παράδοση, ο πιο γνωστός Άγιος Βαλεριανός είναι αυτός που συνδέεται με την Αγία Καικιλία:
Βίος: Ήταν Ρωμαίος ευγενής που έζησε τον 3ο αιώνα μ.Χ. Προσηλυτίστηκε στον Χριστιανισμό από τη σύζυγό του, την Αγία Καικιλία, και βαπτίστηκε από τον Πάπα Ουρβανό Α'.
Το Μαρτύριο: Μαζί με τον αδελφό του, Τιβούρτιο, άρχισαν να θάβουν τους χριστιανούς που εκτελούνταν από τις ρωμαϊκές αρχές, μια πράξη που τότε θεωρούνταν παράνομη. Συνελήφθησαν και, επειδή αρνήθηκαν να θυσιάσουν στα είδωλα, αποκεφαλίστηκαν.
Εορτασμός: Η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 14 Απριλίου.
2. Άγιος Εξουπεράντιος (S. Exuperantii Ep.)
Η συντομογραφία "Ep." (Episcopus) μας δείχνει ότι ήταν Επίσκοπος. Υπάρχουν δύο βασικοί υποψήφιοι για αυτή την επιγραφή:
Ο Άγιος Εξουπεράντιος της Ραβέννας: Ήταν Επίσκοπος της Ραβέννας στην Ιταλία κατά τον 5ο αιώνα (περίπου 418-430 μ.Χ.). Είναι γνωστός για το χτίσιμο της εκκλησίας του San Agnese στη Ραβέννα και για το ότι καθοδήγησε το ποίμνιό του σε μια εποχή μεγάλων πολιτικών αναταραχών. Η μνήμη του τιμάται στις 30 Μαΐου.
Ο Άγιος Εξουπεράντιος της Τορτόνα: Ένας αρχαιότερος επίσκοπος (4ος αιώνας) που ήταν στενός φίλος του Αγίου Αμβροσίου Μεδιολάνων και αγωνίστηκε σθεναρά κατά της αίρεσης του Αρειανισμού.
Γιατί βρίσκονται μαζί στην ίδια θήκη;
Συχνά στις λειψανοθήκες αυτού του τύπου (18ος-19ος αιώνας), τοποθετούνταν μαζί λείψανα αγίων που είχαν κάποια "σύνδεση". Σε αυτή την περίπτωση:
Γεωγραφική σύνδεση: Και οι δύο συνδέονται στενά με την Ιταλία (Ρώμη και Ραβέννα/Τορτόνα), από όπου προέρχονται οι περισσότερες τέτοιες λειψανοθήκες.
Ιεραρχική αντίθεση: Είναι κοινό να συνδυάζεται ένας Μάρτυρας (σύμβολο θυσίας) με έναν Επίσκοπο (σύμβολο εκκλησιαστικής καθοδήγησης), προσφέροντας έτσι μια "πληρότητα" προσευχής στον κάτοχο της λειψανοθήκης.
Δυστυχώς, η σφραγίδα είναι κάπως φθαρμένη και το ανάγλυφο δεν διακρίνεται με πλήρη λεπτομέρεια. Ωστόσο, μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη βασική δομή της, η οποία μας δίνει σημαντικές πληροφορίες:
1. Η Ιεραρχία (Το Επάνω Μέρος)
Στο επάνω μέρος της σφραγίδας διακρίνεται ένα Εκκλησιαστικό Καπέλο (Galero).
Αν προσέξετε τις άκρες αριστερά και δεξιά, υπάρχουν σειρές από φούντες (tassels) που κρέμονται.
Ο αριθμός των φουντών καθορίζει τον βαθμό: οι Επίσκοποι έχουν συνήθως 6 φούντες σε κάθε πλευρά, ενώ οι Καρδινάλιοι 15.
Στη συγκεκριμένη σφραγίδα, το σχήμα παραπέμπει σε Επίσκοπο ή Βικάριο, που σημαίνει ότι η πιστοποίηση έγινε από την επίσημη τοπική εκκλησιαστική αρχή (Curia).
2. Το Οικόσημο (Το Κέντρο)
Στο εσωτερικό της ασπίδας (το κεντρικό οβάλ):
Διακρίνεται μια οριζόντια γραμμή (fess) που χωρίζει την ασπίδα στη μέση.
Στο κάτω μέρος φαίνεται να υπάρχουν κάποια σύμβολα (ίσως αστέρια ή κάποιο ζώο), αλλά η φθορά του κεριού καθιστά δύσκολη την ταυτοποίηση του συγκεκριμένου ευγενούς οίκου στον οποίο ανήκε ο Επίσκοπος.
3. Τι σημαίνει η σφραγίδα για την αξία του αντικειμένου;
Η σφραγίδα αυτή λειτουργεί ως "εγγύηση". Στην Καθολική Εκκλησία, ένα λείψανο δεν μπορεί να εκτεθεί για προσκύνηση αν δεν είναι σφραγισμένο και αν δεν συνοδεύεται από το επίσημο έγγραφο (Authentic).
Τα νήματα που βλέπετε να βγαίνουν από τα πλάγια και να ενώνονται κάτω από το κερί, περνούν μέσα από τη λειψανοθήκη.
Αυτό σημαίνει ότι αν κάποιος προσπαθούσε να ανοίξει το μέταλλο για να αλλάξει τα οστά, θα έπρεπε να κόψει τα νήματα ή να σπάσει το κερί, ακυρώνοντας την αυθεντικότητά του.
Τι θα μπορούσατε να κάνετε για περαιτέρω έρευνα:
Μεγεθυντικός φακός: Αν έχετε το αντικείμενο στα χέρια σας, παρατηρήστε αν μέσα στην ασπίδα υπάρχουν διακριτά σχήματα (π.χ. ένα λιοντάρι, ένας πύργος, τρία αστέρια).
Το έγγραφο: Συχνά αυτά τα λείψανα πωλούνταν ή δωρίζονταν μαζί με ένα διπλωμένο χαρτί με την ίδια σφραγίδα. Αν το έχετε, εκεί αναγράφεται το όνομα του Επισκόπου και η ημερομηνία.
Χρονολόγηση: Από τον τύπο της γραμματοσειράς στις ετικέτες (τύπου serif) και την κατάσταση του μετάλλου, το αντικείμενο τοποθετείται πιθανότατα μεταξύ 1840 και 1880.
Είναι ένα εξαιρετικό δείγμα εκκλησιαστικής τέχνης και μικροτεχνίας.
Στην Καθολική Εκκλησία, τα λείψανα κατατάσσονται σε τρεις βαθμίδες ή «τάξεις», ανάλογα με τη σχέση που είχε το αντικείμενο με τον Άγιο. Η λειψανοθήκη που έχετε στην κατοχή σας περιέχει λείψανα Πρώτης Τάξεως (First Class), που είναι και η σημαντικότερη κατηγορία.
Ας δούμε αναλυτικά τις διαφορές:
1. Λείψανα Πρώτης Τάξεως (1st Class Relics)
Είναι μέρη του ίδιου του σώματος του Αγίου.
Τι περιλαμβάνουν: Οστά (όπως αυτά στη φωτογραφία σας), σάρκα, μαλλιά ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, αίμα.
Σημασία: Θεωρούνται τα πολυτιμότερα, καθώς αποτελούν το φυσικό "δοχείο" του Αγίου Πνεύματος κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής του Αγίου.
Στη δική σας περίπτωση: Τα μικρά οστά των Αγίων Βαλεριανού και Εξουπεράντιου ανήκουν ακριβώς εδώ.
2. Λείψανα Δευτέρας Τάξεως (2nd Class Relics)
Είναι αντικείμενα που ανήκαν στον Άγιο ή χρησιμοποιήθηκαν από αυτόν όσο ζούσε.
Τι περιλαμβάνουν: Ρούχα (π.χ. ένα κομμάτι από ράσο), προσωπικά αντικείμενα (ένα βιβλίο προσευχών, ένα κομποσκοίνι) ή ακόμη και εργαλεία του μαρτυρίου τους (π.χ. κομμάτι από το σχοινί που τους έδεσαν).
3. Λείψανα Τρίτης Τάξεως (3rd Class Relics)
Είναι αντικείμενα που έχουν έρθει σε επαφή με ένα λείψανο πρώτης τάξεως.
Τι περιλαμβάνουν: Συνήθως είναι μικρά κομμάτια υφάσματος που έχουν ακουμπήσει πάνω στα οστά του Αγίου ή στον τάφο του.
Χρήση: Αυτά είναι τα πιο κοινά και συχνά δίνονται στους πιστούς μέσα σε μικρά μετάλλια ή κάρτες προσευχής.
Γιατί είναι σημαντική αυτή η διάκριση;
Στη συγκεκριμένη λειψανοθήκη, η ύπαρξη λειψάνων Πρώτης Τάξεως εξηγεί γιατί η σφράγιση με το βουλοκέρι και τα νήματα είναι τόσο αυστηρή:
Αποτροπή εμπορίας: Η Εκκλησία απαγορεύει αυστηρά την πώληση λειψάνων πρώτης τάξεως (Simony).
Προστασία από βεβήλωση: Επειδή πρόκειται για ανθρώπινα οστά, η θήκη δεν πρέπει να ανοιχτεί ποτέ, παρά μόνο από ειδικούς για λόγους συντήρησης ή ταυτοποίησης.
Προσκύνηση: Μόνο τα λείψανα πρώτης και δεύτερης τάξης επιτρέπεται επίσημα να τοποθετούνται κάτω από την Αγία Τράπεζα (altar stone) κατά τον καθαγιασμό ενός ναού.
Μια λεπτομέρεια για το χρώμα:
Το πράσινο ύφασμα πίσω από τα οστά στη θήκη σας δεν είναι τυχαίο. Συχνά χρησιμοποιούνταν για να υποδηλώσει ότι ο άγιος ήταν Ομολογητής ή Επίσκοπος (όπως ο Εξουπεράντιος), ενώ το κόκκινο ύφασμα χρησιμοποιείται συνήθως αποκλειστικά για Μάρτυρες (όπως ο Βαλεριανός). Εδώ, επειδή υπάρχουν και οι δύο, ο τεχνίτης επέλεξε το ένα από τα δύο χρώματα (το πράσινο).
Ευχαριστούμε που διαβάσατε την ανάρτηση S. Valeriani m S. Exuperantii Ep
