πιστοποίησης (authentics) που το συνοδεύουν. Ακολουθεί μια λεπτομερής ανάλυση:
1. Περιγραφή των Αντικειμένων
Η Λειψανοθήκη: Πρόκειται για μια μικρή, οβάλ μεταλλική θήκη με διακοσμημένο πλαίσιο. Στο εσωτερικό της, πάνω σε βυσσινί υφασμάτινο υπόβαθρο, είναι τοποθετημένο ένα μικρό τμήμα οστού (λείψανο). Κάτω από το λείψανο υπάρχει μια χειρόγραφη ετικέτα που αναγράφει: "S. Donati Ep. M.", που παραπέμπει στον Άγιο Δονάτο, Επίσκοπο και Μάρτυρα (Sanctus Donatus Episcopus et Martyr).
Το Πιστοποιητικό Αυθεντικότητας: Είναι ένα επίσημο εκκλησιαστικό έγγραφο στα Λατινικά. Στην κορυφή φέρει το οικόσημο του Καρδιναλίου Marcantonio Colonna. Το κείμενο πιστοποιεί ότι το λείψανο του Αγίου Δονάτου τοποθετήθηκε σε αυτή την αργυρή θήκη ("in parva theca arg. ovali") και σφραγίστηκε με το επίσημο σφραγιστικό κερί. Η ημερομηνία που αναγράφεται είναι η 14η Δεκεμβρίου 1763.
Πρόσθετη Έγκριση: Στο πίσω μέρος ή σε ξεχωριστό έγγραφο, φαίνεται μια έγκριση από τον Αρχιεπίσκοπο Μαλίν (Mechelen) και Πριμάτο του Βελγίου, Joannes Henricus von Frankenberg, με ημερομηνία 20 Ιανουαρίου 1764, η οποία επιτρέπει τη δημόσια έκθεση του λειψάνου για προσκύνημα.
2. Αυθεντικότητα του Κειμηλίου
την περίοδο του 18ου αιώνα:
Η γραφή και το χαρτί: Ο γραφικός χαρακτήρας, η ποιότητα του χαρτιού και οι φθορές από το χρόνο (λεκέδες υγρασίας, τσακίσεις) συνάδουν με έγγραφα του 1763-1764.
Σφραγίδες: Υπάρχουν ανάγλυφες σφραγίδες στο χαρτί, οι οποίες ήταν η τυπική μέθοδος επικύρωσης εκείνης της εποχής.
Συνοχή: Η ημερομηνία του κύριου εγγράφου (Δεκέμβριος 1763) και η μεταγενέστερη έγκριση από τον Αρχιεπίσκοπο (Ιανουάριος 1764) δείχνουν μια λογική χρονική διαδρομή του κειμηλίου από τη Ρώμη προς το Βέλγιο.
Με βάση τα έγγραφα που παραθέσατε, το κειμήλιο αυτό έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία που ξεκινά από την καρδιά της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στη Ρώμη και καταλήγει στις Κάτω Χώρες (σημερινό Βέλγιο).
Ακολουθούν αναλυτικές πληροφορίες για τα πρόσωπα και το περιεχόμενο:
1. Ο Άγιος (S. Donati Ep. M.)
Η συντόμευση παραπέμπει στον Άγιο Δονάτο, Επίσκοπο και Μάρτυρα. Πιθανότατα πρόκειται για τον Άγιο Δονάτο του Arezzo (4ος αιώνας), ο οποίος είναι ο προστάτης των επιληπτικών και συχνά επικαλείται για προστασία από τις καταιγίδες και τους κεραυνούς. Η λατρεία του ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Ευρώπη κατά τον 18ο αιώνα.
2. Ο εκδότης του εγγράφου (Ρώμη, 1763)
Το κύριο έγγραφο (Εικόνα 7) φέρει το όνομα του Marcus Antonius Colonna (Marcantonio Colonna).
Ποιος ήταν: Μέλος της περίφημης πριγκιπικής οικογένειας Colonna της Ρώμης. Το 1763 ήταν Καρδινάλιος και Vicar General (Γενικός Βικάριος) της Ρώμης.
Ο ρόλος του: Ως Βικάριος του Πάπα, ήταν ο καθ’ ύλην αρμόδιος για την πιστοποίηση και τη διανομή των ιερών λειψάνων που εξάγονταν από τις κατακόμβες ή τα θησαυροφυλάκια της Ρώμης. Το έγγραφο φέρει την υπογραφή του ("MA. Card. Vicarius").
3. Η έγκριση στο Βέλγιο (1764)
Joannes Henricus von Frankenberg: Ήταν ο Αρχιεπίσκοπος του Μαλίν (Mechelen) και Πριμάτος των Αυστριακών Κάτω Χωρών. Ήταν μια από τις ισχυρότερες προσωπικότητες της εποχής του.
Περιεχόμενο: Επιτρέπει ("Permittimus") την έκθεση του λειψάνου για δημόσιο προσκύνημα στη μητρόπολή του, αφού πρώτα αναγνώρισε την αυθεντικότητά του βάσει του εγγράφου της Ρώμης.
4. Τεχνικές Λεπτομέρειες του Κειμηλίου
Theca: Στο έγγραφο αναφέρεται ως "parva theca arg. ovali" (μικρή αργυρή οβάλ θήκη).
Σφράγιση: Στο πίσω μέρος της θήκης (που δεν φαίνεται στις φωτό) θα πρέπει κανονικά να υπάρχουν κόκκινα ισπανικά κεριά (cera rubra hispanica) με το αποτύπωμα της σφραγίδας του Καρδιναλίου Colonna. Αν οι κλωστές και το κερί είναι άθικτα, το κειμήλιο θεωρείται "σφραγισμένο" και εκκλησιαστικά έγκυρο.
Λεξιλόγιο: Η φράση "Gratis ubique" στο τέλος σημαίνει ότι το λείψανο δόθηκε δωρεάν (η πώληση λειψάνων απαγορεύεται αυστηρά από το Κανονικό Δίκαιο).
Γιατί έχει αξία σήμερα;
Αυτού του είδους τα αντικείμενα είναι περιζήτητα από συλλέκτες θρησκευτικών ειδών και ιστορικούς για τρεις λόγους:
Πληρότητα: Σπάνια βρίσκει κανείς το λείψανο μαζί με το αρχικό του έγγραφο (Authentic) και τη μεταγενέστερη τοπική έγκριση.
Προέλευση (Provenance): Η σύνδεση με την οικογένεια Colonna και τον Αρχιεπίσκοπο Frankenberg προσδίδει μεγάλη ιστορική βαρύτητα.
Τέχνη: Η ασημένια θήκη με το χειροποίητο "νήμα" (filigree) γύρω-γύρω είναι δείγμα λεπτής εκκλησιαστικής τέχνης του 18ου αιώνα.
Ακολουθεί η μετάφραση των δύο βασικών εγγράφων από τα Λατινικά:
1. Μετάφραση του Κύριου Πιστοποιητικού (Ρώμη)
Επικεφαλίδα: «ΜΑΡΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ, του Τίτλου της Αγίας Μαρίας της Ειρήνης, Πρεσβύτερος Καρδινάλιος COLONNA, Γενικός Βικάριος του Αγιωτάτου Κυρίου μας Πάπα, της Ρωμαϊκής Κούριας και της Περιφέρειας αυτής Τακτικός Δικαστής κ.λπ.»
Κείμενο: «Σε όλους και στον καθένα ξεχωριστά που θα δουν το παρόν έγγραφό μας, δηλώνουμε και βεβαιώνουμε ότι Εμείς, προς δόξα του Παντοδύναμου Θεού και προς τιμήν των Αγίων Του, αναγνωρίσαμε ένα τμήμα [λειψάνου] που εξήχθη από αυθεντικά μέρη του Αγίου Δονάτου, Μάρτυρα, το οποίο τοποθετήσαμε με ευλάβεια σε μια μικρή αργυρή οβάλ θήκη, προστατευμένη από κρύσταλλο, καλά κλεισμένη και δεμένη με μεταξωτό νήμα κόκκινου χρώματος, σφραγισμένη με τη μικρή μας σφραγίδα από κόκκινο ισπανικό κερί για την πιστοποίηση της ταυτότητάς του. Αυτό το παραχωρήσαμε ως δώρο, με την άδεια να φυλάσσεται, να δωρίζεται σε άλλους και να μεταφέρεται εκτός της Πόλεως [της Ρώμης], και να εκτίθεται σε οποιαδήποτε Εκκλησία, Ορατόριο ή Παρεκκλήσιο προς δημόσιο προσκύνημα των Πιστών.»
Ημερομηνία: «Δόθηκε στη Ρώμη, από την κατοικία μας, την 14η ημέρα του μηνός Δεκεμβρίου του έτους 1763.» (Υπογραφή: MA. Card. Vicarius)
2. Μετάφραση της Έγκρισης (Βέλγιο)
Πρόλογος: «Ιωάννης Ερρίκος, με τη χάρη του Θεού και της Αποστολικής Έδρας, Κόμης von Frankenberg και Schellendorff του Ιερού Ρωμαϊκού Κράτους, Αρχιεπίσκοπος Μαλίν, Πριμάτος του Βελγίου, Σύμβουλος της Ιερής Καισαρικής και Βασιλικής Αποστολικής Μεγαλειότητος κ.λπ. κ.λπ.»
Κείμενο: «Επιτρέπουμε ώστε το οπισθογραφημένο λείψανο, το οποίο εμείς σήμερα, σύμφωνα με τις οδηγίες της Ιερής Συνέλευσης των Τελετουργιών, αναγνωρίσαμε και εγκρίναμε ως οστά του Αγίου Δονάτου, Μάρτυρα, να εκτίθεται στη διοίκησή μας προς δημόσιο προσκύνημα των πιστών, χωρίς ωστόσο να μπορεί να περιφέρεται [σε λιτανείες].»
Ημερομηνία: «Δόθηκε στις Βρυξέλλες, την 20ή Ιανουαρίου 1764.» (Ακολουθεί η υπογραφή του Αρχιεπισκόπου και του Γραμματέα De Partz)
Σύνοψη της Σημασίας:
Τα έγγραφα αυτά αποτελούν τη «γενεαλογία» του κειμηλίου.
Το πρώτο έγγραφο είναι η άδεια εξαγωγής από τη Ρώμη.
Το δεύτερο έγγραφο είναι η άδεια εισαγωγής και λατρείας στο Βέλγιο.
Βάσει των εγγράφων και της ιστορικής περιόδου (18ος αιώνας), ο «Άγιος Δονάτος» που αναφέρεται είναι σχεδόν βέβαιο ότι ταυτίζεται με έναν από τους δύο παρακάτω, με επικρατέστερο τον πρώτο:
1. Ο Άγιος Δονάτος του Αρέτσο (San Donato di Arezzo)
Είναι ο πιο διάσημος Άγιος Δονάτος στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και το λείψανο στην εικόνα σας ταιριάζει με την περιγραφή του ως Episcopus et Martyr (Επίσκοπος και Μάρτυρας).
Ποιος ήταν: Έζησε τον 4ο αιώνα και ήταν ο δεύτερος Επίσκοπος του Αρέτσο στην Ιταλία. Μαρτύρησε το 362 μ.Χ. κατά τη διάρκεια των διωγμών του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη.
Το Θαύμα του Ποτηριού: Είναι πασίγνωστος για ένα θαύμα: Κατά τη διάρκεια της Λειτουργίας, παγανιστές εισέβαλαν στον ναό και έσπασαν το γυάλινο δισκοπότηρο. Ο Δονάτος, αφού προσευχήθηκε, ένωσε τα κομμάτια και το ποτήρι αποκαταστάθηκε, αν και έλειπε ένα κομμάτι από τον πυθμένα, χωρίς όμως να χύνεται το περιεχόμενο.
Προστασία: Θεωρείται ο προστάτης κατά της επιληψίας (παλαιότερα ονομαζόταν "νόσος του Αγίου Δονάτου") και των καταιγίδων/κεραυνών.
2. Οι "Μάρτυρες των Κατακομβών" (Corpus Sanctum)
Υπάρχει μια μεγάλη πιθανότητα το λείψανο αυτό να ανήκει σε έναν ανώνυμο μάρτυρα από τις κατακόμβες της Ρώμης.
Τον 17ο και 18ο αιώνα, η Ρώμη εξήγαγε πολλά σώματα από τις κατακόμβες. Αν το σώμα βρισκόταν κοντά σε σύμβολα μαρτυρίου (όπως ένα φοίνικα ή ένα αγγείο με αίμα), του δινόταν ένα όνομα όπως Donatus (που σημαίνει "αυτός που χαρίστηκε/δωρήθηκε" από τον Θεό).
Το έγγραφό σας εκδόθηκε από τον Καρδινάλιο Colonna στη Ρώμη, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τη διανομή αυτών ακριβώς των λειψάνων ("Ex authenticis locis extractum" - εξαχθέν από αυθεντικούς τόπους, εννοώντας τις κατακόμβες).
Γιατί το λείψανο βρέθηκε στο Βέλγιο;
Όπως είδαμε στο δεύτερο έγγραφο (του Αρχιεπισκόπου von Frankenberg), το λείψανο εγκρίθηκε για λατρεία στις Βρυξέλλες το 1764. Εκείνη την εποχή, οι ευγενείς και οι εκκλησίες των Κάτω Χωρών ζητούσαν συχνά λείψανα από τη Ρώμη για να ενισχύσουν την πίστη των ενοριών τους ενάντια στις ιδέες του Διαφωτισμού που άρχιζαν να εξαπλώνονται.
Η σημασία της ετικέτας "S. Donati Ep. M."
Η συγκεκριμένη αναγραφή στην ετικέτα μέσα στη λειψανοθήκη σας:
S. (Sanctus): Άγιος
Donati: Του Δονάτου
Ep. (Episcopus): Επίσκοπος
M. (Martyr): Μάρτυρας
Αυτός ο συνδυασμός τίτλων επιβεβαιώνει ότι η Εκκλησία το ταυτοποίησε επίσημα ως τμήμα του Επισκόπου του Αρέτσο, προσδίδοντάς του τη μέγιστη δυνατή θρησκευτική αξία για την εποχή εκείνη.
Ευχαριστούμε που διαβάσατε την ανάρτηση S. Donati Ep. M
